“Slechts 20% van de belemmeringen voor duurzame gemeenten is wettelijk van aard”

De overige 80% zit in het interne functioneren van gemeenten. Zo stelt prof. dr. ir. André Nijhof in de paper ‘Gemeenten & duurzaamheid – een logische combinatie?!’, onlangs gepubliceerd door ImpACTmakers Gemeenten. Als partner in ImpACTmakers hebben we de hoofdpunten voor je samengevat en een link naar de hele paper daaraan toegevoegd.

Waarom komt duurzaamheid moeizaam op gang?

Gemeenten spelen een sleutelrol in de verduurzaming van Nederland. De ambities zijn er, de urgentie is duidelijk en op lokaal niveau komen alle relevante thema’s samen: van wonen en energie tot mobiliteit en leefomgeving. Toch blijft de vraag knagen: waarom komt de uitvoering van duurzaamheid zo moeizaam op gang? In de recent gepubliceerde paper “Gemeenten & duurzaamheid: een logische combinatie?” van ImpACTmakers Gemeenten wordt precies die vraag centraal gesteld.

Belemmeringen zitten vooral in interne praktijk

Een opvallend inzicht uit de paper: slechts een klein deel van de belemmeringen blijkt wettelijk van aard. Het merendeel zit juist in de interne praktijk van gemeenten zelf. Denk aan informele spelregels, rolopvattingen en een organisatiecultuur die verandering onbedoeld vertraagt.

Dat verklaart waarom duurzaamheid in veel gevallen wel terugkomt in beleid en ambities, maar minder zichtbaar is in de dagelijkse sturing en uitvoering. De vertaalslag naar concrete keuzes – bijvoorbeeld in besluitvorming, inkoop en verantwoording – blijft in de praktijk vaak uit. Het gevolg: veel inspanningen, maar beperkte samenhang en impact. Zonder duidelijke keuzes blijft duurzaamheid hangen in ambitie in plaats van sturing.

Organisatorische én bestuurlijke uitdaging

De paper maakt duidelijk dat dit geen technisch probleem is, maar een organisatorische en bestuurlijke uitdaging. Duurzaamheid vraagt om scherpe keuzes en om het expliciet maken van prioriteiten. Wat krijgt voorrang? Wat betekent dat in de praktijk? En hoe wordt dat zichtbaar in het handelen van de organisatie?

Het kan wél

Tegelijkertijd laat de paper zien dat het kan; er zijn wel degelijk gemeenten die hierin al stappen zetten. Zij benaderen duurzaamheid niet als een los thema, maar als onderdeel van brede welvaart – waarbij ecologische, sociale en economische doelen in samenhang worden afgewogen. Zij organiseren samenwerking over domeinen heen, betrekken actief partners en sturen op samenhang in plaats van losse initiatieven.

De rode draad: duurzaamheid werkt pas echt als het wordt gezien als een doorlopend proces, niet als een project. Dat vraagt om een andere manier van werken, met ruimte om te leren, bij te sturen en continu te verbeteren.

De conclusie: de grootste versnelling zit niet in nieuwe regels, maar in hoe je als gemeente je eigen praktijk organiseert. De vraag is niet óf, maar hoe – en wanneer je begint.

Meer weten?

Benieuwd welke inzichten, praktijkervaringen en handvatten de paper nog meer biedt? Lees de volledige publicatie op de website van ImpACTmakers Gemeenten.