Home / Blogs / Sociale veiligheid op de werkvloer: wat kost het als medewerkers hun mond houden?
Je wilt medewerkers die meedenken, initiatief nemen en verantwoordelijkheid pakken. Maar wat als zij het gevoel hebben dat ze beter hun mond kunnen houden? Dan blijven niet alleen ideeën en signalen liggen, maar kunnen ook werkplezier en prestaties onder druk komen te staan. Sanneke Peters laat zien waarom sociale veiligheid meer is dan ongewenst gedrag voorkomen en geeft vijf praktische tips om medewerkers de ruimte te geven zich uit te spreken.
Door Sanneke Peters, Organisatiepsycholoog
‘Mogen we tegenwoordig helemaal niks meer zeggen?’ Het is een reactie die je regelmatig hoort als het gaat over sociale veiligheid.
Zijn we te gevoelig geworden? Of kijken we tegenwoordig kritischer naar gedrag dat we vroeger normaal vonden?
Tijdens onze laatste HR Kenniskring van 2026 gingen mijn collega Remco Lefering en ik hierover in gesprek met HR-professionals, ondernemers en leidinggevenden uit het mkb. Want sociale veiligheid gaat niet alleen over ongewenst gedrag voorkomen. Het raakt ook aan iets waar iedere ondernemer mee bezig is: hoe zorg je dat medewerkers verantwoordelijkheid nemen, samenwerken en optimaal functioneren?
In een van mijn eerste banen kreeg ik eens de opmerking: ‘Jij moet je mond houden, want jij van HR kost alleen maar geld. Het echte geld wordt ergens anders verdiend.’ De reactie van collega’s? ‘Ach, je weet toch wie het zegt. Trek het je niet aan.’
Maar zo eenvoudig is dat niet. Als je ambitieus bent, je stinkende best doet en graag wilt bijdragen, doet zo’n opmerking iets met je. Je leert dat jouw inbreng blijkbaar minder waard is. En misschien denk je de volgende keer wel twee keer na voordat je je ergens tegenaan bemoeit.
Wat me achteraf vooral bezighoudt, is niet alleen die opmerking. Het is dat niemand er iets van zei. In mijn werk als HR-consultant zie ik vergelijkbare patronen. Medewerkers die zich terugtrekken, problemen niet meer aankaarten of alleen nog doen wat van hen gevraagd wordt. En daarmee kunnen niet alleen werkplezier en betrokkenheid verloren gaan, maar ook initiatief en waardevolle ideeën die de organisatie juist nodig heeft.
En vervolgens vraagt de directie zich af waarom medewerkers zo weinig eigenaarschap tonen. Maar kun je eigenaarschap verwachten als mensen hebben geleerd dat ze beter hun mond kunnen houden?
Sociale veiligheid betekent dat medewerkers zich veilig en gerespecteerd voelen en beschermd worden tegen ongewenst gedrag, zoals pesten, intimidatie en discriminatie. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2025 van TNO en CBS blijkt dat 17% van de werknemers in het voorafgaande jaar te maken had met ongewenst gedrag op het werk.
Toch bereiken signalen lang niet altijd de leidinggevende of HR. Dat is ook niet zo vreemd. Voordat iemand zich uitspreekt, spelen vragen als: ‘Stel ik me niet aan?’, ‘Heeft het zin?’ en ‘Wat betekent dit voor mijn positie?’
Daar zit een bijzondere paradox: medewerkers moeten zich voldoende veilig voelen om onveiligheid bespreekbaar te durven maken. Geen meldingen zijn dus geen bewijs dat alles goed gaat.
Een veilige werkomgeving betekent niet dat iedereen het altijd met elkaar eens hoeft te zijn of dat je elkaar niet kritisch mag aanspreken.
Integendeel. Juist in een goed functionerend team durven medewerkers kritische vragen te stellen, fouten toe te geven en aan te geven wanneer iets niet goed gaat.
Want wat gebeurt er als medewerkers zich niet meer durven uitspreken? Dan blijven problemen langer liggen, worden fouten mogelijk verzwegen en bereiken belangrijke signalen de leiding niet. Medewerkers trekken zich terug en nemen minder initiatief.
En daarmee raakt sociale veiligheid rechtstreeks aan het functioneren van je organisatie. Een gebrek aan sociale veiligheid kan leiden tot prestatieverlies, verzuim en uiteindelijk het vertrek van medewerkers. Met alle gevolgen voor de continuïteit en kosten van je organisatie.
De uitdaging is dus niet om een werkomgeving te creëren waarin niemand zich ooit ongemakkelijk voelt. Je wilt een cultuur waarin medewerkers worden uitgedaagd om te presteren, maar zich tegelijkertijd vrij voelen om zich uit te spreken.
Wat betekent respectvol samenwerken bij jullie? Wanneer is een grap niet meer grappig? En hoe spreken collega’s elkaar aan? Bespreek dit met medewerkers en maak duidelijke afspraken. Een gedragscode helpt, maar krijgt pas betekenis als je hem in de praktijk toepast.
Cultuur ontstaat door wat mensen dagelijks ervaren. Hoe reageer je als iemand kritiek heeft? Of een fout toegeeft? Een reactie als ‘Daar hebben we nu geen tijd voor’ kan onbedoeld de boodschap geven dat kritische vragen niet welkom zijn. Laat zien dat je openstaat voor feedback en spreek mensen aan wanneer grenzen worden overschreden. Ook als het je beste verkoper is.
Wacht niet tot er iets misgaat. Vraag tijdens een teamoverleg eens: Wat gaat goed in onze samenwerking? Wat vinden we lastig om tegen elkaar te zeggen? En hoe gaan we om met fouten? Door dit regelmatig te bespreken, maak je het normaler om je uit te spreken. De Koerskaart Samen Sociaal Veilig kan daarbij helpen.
Let op patronen. Worden problemen pas laat besproken? Hoor je kritiek vooral bij de koffieautomaat? Geven vertrekkende medewerkers aan zich onvoldoende gehoord te voelen? Combineer zulke observaties met informatie uit medewerkerstevredenheidsonderzoeken, de RI&E, verzuimcijfers en exit-gesprekken. Trek niet te snel conclusies, maar gebruik signalen als aanleiding om verder te kijken.
Maak duidelijk waar medewerkers ongewenst gedrag kunnen bespreken en hoe signalen zorgvuldig worden opgepakt. Een onafhankelijke vertrouwenspersoon, heldere gedragsregels en een toegankelijke klachtenprocedure kunnen daarbij helpen. Neem ervaringen serieus, zorg dat signalen zorgvuldig worden onderzocht en maak duidelijk hoe de opvolging plaatsvindt. Ook als het om iemand gaat die veel voor de organisatie betekent.
Sociale veiligheid vraagt niet altijd om een groot cultuurprogramma. Soms begint het met één leidinggevende die anders reageert op kritiek. Een collega die een ongepaste opmerking niet laat passeren. Of een team dat eindelijk bespreekt wat iedereen al langer bezighoudt.
De vraag is niet alleen of medewerkers zich mogen uitspreken, maar vooral wat er gebeurt als ze dat doen.
Wil je aan de slag met sociale veiligheid in jouw organisatie of eens sparren over een situatie die speelt? We denken graag met je mee.
En wil je vier keer per jaar ervaringen en inzichten uitwisselen met andere HR-professionals uit het mkb? Sluit dan aan bij onze HR Kenniskring. De volgende bijeenkomst vindt plaats in maart 2027.
Meer over de HR Kenniskring >>
Organisatiepsycholoog T +31 (0)316 740 115 E sannekepeters@vitaconluteijn.nl
Actueel
Veranderingen? Check en actualiseer je dga-salarisadministratie
Ontslag wegens disfunctioneren: waarom een zorgvuldig traject het verschil maakt
Kun je die ene kandidaat niet vinden? Kijk eens anders.
Deel dit bericht
Nog niet uitgelezen?
Veel directeur-grootaandeelhouders (dga’s) richten hun aandacht vooral op de onderneming. Wijzigingen in de eigen loonadministratie, aandelenstructuur of juridische afspraken blijven daardoor regelmatig liggen. Dit kan leiden tot onjuiste loonverwerking, discussies met de Belastingdienst en onnodige kosten. Een periodieke controle helpt je om fiscale en arbeidsrechtelijke risico’s tijdig te signaleren. Arbeidsjurist Sandra en salarisspecialist Anita hebben […]
Een medewerker functioneert niet zoals je verwacht. Op een gegeven moment vraag je je misschien af of het tijd is om afscheid te nemen. Veel werkgevers denken dat de vraag vooral is óf een medewerker onvoldoende functioneert. Juridisch draait het echter minstens zo vaak om de manier waarop je als werkgever met die situatie bent […]
De vacature staat al een tijdje open. Er reageren mensen, maar steeds ontbreekt er iets. Niet genoeg ervaring. Net niet de juiste achtergrond. Geen hbo-diploma. Nog nooit in jullie branche gewerkt. En die kandidaat die wél precies aan het profiel voldoet? Die lijkt nauwelijks te vinden. Misschien vraagt de huidige arbeidsmarkt niet alleen om harder […]
In onze vorige blog bespraken we wat een slapend dienstverband is, wanneer een werkgever moet meewerken aan beëindiging en hoe het zit met de transitievergoeding en de compensatie voor het UWV. Er is echter een praktische vraag onbeantwoord gebleven: wat gebeurt er als je een slapend dienstverband gewoon laat voortbestaan? Na 104 weken (twee jaar) ziekte […]
Een medewerker is al meer dan twee jaar ziek, maar de werkgever beëindigt de arbeidsovereenkomst niet. Er wordt geen loon meer betaald, de medewerker verricht geen werkzaamheden en soms is er nauwelijks nog contact. Toch staat het dienstverband juridisch nog steeds open. In de praktijk zien we dat zulke dossiers soms jarenlang blijven liggen. Dat […]
© 2026 - Stolwijk Kennisnetwerk