Cao of arbeidsovereenkomst: welke afspraken gaan voor?

Bij het begin van een dienstverband maken werkgevers en medewerkers allerlei afspraken. Denk aan het loon, het aantal werkuren per week, vakantiedagen en andere arbeidsvoorwaarden. Die afspraken leg je vast in een arbeidsovereenkomst. Maar wat als er óók een cao geldt waarin andere afspraken staan over precies die onderwerpen? Welke regels zijn dan leidend: de cao of de arbeidsovereenkomst?

Door Laura van Alst, arbeidsjurist

In de praktijk merk ik dat dit vaak verwarring oplevert. Veel werkgevers (en medewerkers) gaan ervan uit dat de arbeidsovereenkomst altijd voorrang heeft. Maar dat is lang niet altijd het geval. In deze blog leg ik uit wanneer de cao voorrang heeft, wat de wet daarover zegt en waar je in de praktijk goed op moet letten.

Wat is een cao ook alweer?

Een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) is een schriftelijke afspraak tussen één of meer werkgeversorganisaties en één of meer werknemersorganisaties (vakbonden). Hierin staan collectieve afspraken over arbeidsvoorwaarden. Dat betekent dat deze afspraken gelden voor alle medewerkers.

Er zijn twee soorten cao’s:

• Bedrijfstak-cao: geldt voor alle werknemers in een bepaalde sector.
• Ondernemings-cao: geldt voor alle medewerkers binnen één specifieke onderneming.

Wie moet zich aan de cao houden?

Werkgevers en medewerkers zijn gebonden aan een cao als zij:

• lid zijn van een organisatie die de cao heeft gesloten, én
• onder de werkingssfeer van die cao vallen.

Ook als je géén lid bent van een werkgevers of werknemersorganisatie, kan een cao toch verplicht gelden. Dat is het geval als de cao:

• van toepassing is verklaard op de arbeidsovereenkomst of
• algemeen verbindend is verklaard (AVV).

Standaard- of minimumkarakter van een cao: wat is het verschil?

Artikel 12 van de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (WCAO) bepaalt dat afspraken in een arbeidsovereenkomst die in strijd zijn met de van toepassing zijnde cao, niet geldig zijn.  In plaats van de afspraken in de arbeidsovereenkomst, gelden de afspraken uit de cao.

Of je als werkgever gunstigere voorwaarden mag afspreken dan de cao, hangt af van het karakter van die cao (of specifieke cao-bepaling):

• Minimum-cao: werkgever en medewerker moeten zich minimaal aan de afspraken in de cao houden. Je mag alleen afwijken in het voordeel van de medewerker, niet in het nadeel. Zo mag een werkgever bijvoorbeeld méér vakantiedagen toekennen dan in de cao is vastgesteld, maar niet minder.
• Standaard-cao: werkgever en medewerker mogen niet afwijken van de cao; niet in het nadeel, maar ook niet in het voordeel van de medewerker.. Iedere afwijking is niet geldig.

Wat gebeurt er tijdens een cao-loze periode? Is afwijking dan wel mogelijk?

Elke cao heeft een looptijd. Het komt vaak voor dat een cao afloopt voordat er een nieuwe is afgesproken. Maar wat gebeurt er in de tussentijd? Mag je dan wel afwijken van de cao-bepalingen?

• Voor bestaande medewerkers blijven de afspraken uit de cao in beginsel gelden, omdat de cao nawerking heeft. De cao-bepalingen zijn onderdeel geworden van de individuele arbeidsovereenkomst.. Nawerking betekent dat de arbeidsvoorwaarden uit de cao blijven gelden totdat er een nieuwe cao is gesloten.
• Voor nieuwe medewerkers die ná de looptijd van de cao in dienst treden, geldt de cao niet automatisch meer. Met hen kunnen afwijkende afspraken worden gemaakt.

Vijf praktische tips voor HR en werkgevers

1. Controleer altijd of er een cao van toepassing is.
   En of deze algemeen verbindend is verklaard (AVV). Dit kun je checken via deze website:
   uitvoeringarbeidsvoorwaardenwetgeving.nl
2. Bepaal het karakter van de cao: minimum of standaard?
   Dit bepaalt of je van de cao mag afwijken in het voordeel van medewerkers.
3. Gebruik actuele templates voor arbeidsovereenkomsten.
   Zorg dat arbeidsovereenkomsten afgestemd zijn op de geldende cao, zonder conflicterende bepalingen.
4. Let goed op in cao-loze periodes.
   Arbeidsvoorwaarden uit de cao blijven vaak gelden voor bestaande medewerkers ; bij nieuwe medewerkers kan de situatie anders zijn.
5. Laat twijfelpunten altijd juridisch toetsen.
   Twijfel je of je van een cao-bepaling mag afwijken, laat dit dan altijd juridisch toetsten. Hiermee voorkom je dat je achteraf te maken krijgt met bijvoorbeeld nabetalingen of correcties.

Webinar cao’s terugkijken

De verhouding tussen een cao en een arbeidsovereenkomst lijkt overzichtelijk, maar kent in de praktijk veel nuances. Denk aan het karakter van de cao, de gebondenheid van werkgever en medewerker, de AVV-status en hoe je omgaat met cao-loze periodes.

Eerder dit jaar gaf ik een webinar over dit onderwerp, waarin ik bovenstaande toelicht. Je kunt het hier terugkijken >>

Heb je vragen?

Bijvoorbeeld over de cao binnen jouw organisatie? Of wil je zeker weten dat jouw arbeidsovereenkomsten juridisch goed aansluiten? Mijn collega’s en ik denken graag met je mee. Bel of mail gerust.

Laura van Alst

Arbeidsjurist
T +31 (0)314 369 111
E lauravanalst@stolwijkkelderman.nl